Autorët e blogut të mediave maqedonase Komunikacii.net, e analizuan shfrytëzimin i internetit dhe mediat e reja për herë të parë nga ana e partive politike për fushatat e tyre për zgjedhjet e parakohshme parlamentare, që do të mbahen me 1 qershor, 2008.

Ekspertët për media Sead Xhigal dhe Darko Buldioski bënë analizë të përbashkët për pjesëmarrjen e internetit për të dy partitë udhëheqëse, VMRO-DPMNE dhe partia opozitare, SDSM:

Mirë: Bloget, YouТube kanalet, MySpace, Facebook, Hi5, etj.
[…]
Mirë: Video, audio, dokumente, komente, etj.

Shumë, nëse jo edhe gjithë materiali të cilin e japin për fushatën mund të gjendet edhe onlajn. Rregullisht të përmbushura (supozojmë, ashtu na duket, jo sepse e kontrollojmë për çdo ditë  dhe evidentues, shumë kursime të parave.) Gati të gjitha materialet janë të vendosura në ndonjë servis onlajn pa pagesë, që sigurisht deri në një masë të caktuar është hap i mençur.

Keq: Aspak, por vërtet aspak nuk ka “social” në këta nevojat e tyre të mediave sociale. Përmbajtja e blogeve origjinal është e drejtuar për në foltore, për dokumentare të cilat lëshohen në TV me logo PPP, për mediat tradicionale, për analist, gazetarë dhe për një grumbull vendesh tjera, vetëm që nuk janë për në blog. Postime të gjata, drejtim te publike të ndryshme në çdo postim, postime pa asnjë përvojë ose komentim personal, të paktën për atë se si kanë kaluar në tubim, pa atë që blogun e bën blog: individualiteti, personaliteti. Video klipe të cilat janë të bëra për të TV dhe jo për vloge, fushata të cilat origjinal janë për shtyp viral e jo për dërgim nëpër internet dhe fotografi si dekorim, dhe jo si ndonjë informatë transparente e cila do të hedh dritë në kandidatët e vetë. […]

Sigurisht, si pasojë e saj bloget nuk janë shumë të vizituara, nuk ka shumë komente, dhe thjesht (akoma) nuk janë pjesë e diskutimeve.

Përfundim: […] Shkëlqyeshëm është që shpejtë u pranuan numër i madh i serviseve dhe kanaleve nëpërmjet të cilave mund të komunikohet fushata parazgjedhore, por megjithatë efekti i tyre natyrisht do të jetë shumë i vogël, dhe si një ndër arsyet e mundshme është përdorimi i tyre i thjeshtë si veb magazine dhe materialet e blera të cilat edhe ashtu (si edhe te të gjithë fushatat tjera deri më tani) i bënë pa lodhje.

Si komentim i postimit të njëjtë, blogeri i spikatur lokal Ribaro, shkruan (MKD):

Gjëja më interesante për grumbullin e blogeve të krijuar nga partitë politike për këta zgjedhje ëshët ajo se ata kanë disa idiotë të paaftë që qëndrojnë si administrator dhe u përgjigjen komenetve. E kam vërejtur një komentim të tillë (i cili dukeshe të ishte plotësisht i saktë dhe pyeti diçka) por nga ana tjetër “nikoqiri” i kundërpërgjigjet me komentimin: Kush pyet? Fundar! Deri më tani zvogëlohet fuqia e blogut dhe blogosfera, bloget e tyre do të mbeten pak të vizituara dhe vetëm nga anëtarët e tyre partiak për lëvdata. E njëjta ishte edhe në zgjedhjet e kaluara parlamentare dhe e njëjta edhe tani.

GEMYHOoOD shihet qartë që nuk është i kënaqur që përkrahësit e presidentit Hosni Mubarak e gjetën rrugën e tyre deri në Fejsbuk dhe thotë:

الواضح ان ماسحى الجوخ و كلاب مبارك عرفوا ان الفيس بوك حلو و جميل و تقدر من خلاله تجمع الشباب الفاضى و مش لاقى حاجة يعملها و زى ما اتجمع 70 الف مع الاضراب يقدروا يجمعوا 70 الف ضده

Është e dukshme që hipokritët dhe qentë e Mubarak gjetën që Fejsbuk është i këndshëm dhe nëpërmjet tij ju mund ti bashkoni njerëzit e ri të papunësuar të cilët nuk kanë tjetër çka të bëjnë, dhe njëjtë sikur 70,000 njerëz që janë mbledhur për grevë ata mund në një vend të mbledhin 70,000 të tjerë kundra tij.

فجأة الاقى اعلان مدفوع الاجر على يسار موقع الفيس بوك تشجب و تندد بالشغب و العبث بالامن القومى المصرى و تدعو للاشتراك بمجموعة على الفيس بوك ضد فكرة الاضراب و ما حدث خلاله من عبث فى أمن مصر القومى

Menjëherë mund të shihet një publicitet i paguar në anën e majtë të faqes së Fejsbuk, i cili i dënon shkatërruesit dhe shqetësuesit e sigurisë nacionale Egjiptiane dhe ftesa për pjesëmarrje në Fejsbuk grupin kundra idesë për grevën dhe për atë çka ndodhi në kohën e grevës dhe e shqetëson nacionalitetit Egjiptian.

وصف المجموعة وفقا لما كتبوه فى الفيس بوك

من الفيس بوك خرجت دعوة اضراب 6 ابريل ومن فيس بوك ايضا يجب ان تخرج حملة ادانة لتخريب ممتلكات الناس و قطع الطرق وترويع الامنين - ان ما حدث فى المحلة حطر على الجميع وخطر على الأمن القومى المصري ويتحمل مسئوليته بشكل مباشر القوى السياسية التى سخنت الاوضاع بدون ان تكون لديها اى قدرة على السيطرة على الوضع كما يتحمل نتيجتها ايضا الأمن الذى قام بالبطش بالناس بلا هوادة فاستفز الجميع

Grupi e përshkruan veten në Fejsbuk dhe thotë:
Thirrja për grevë me datë 6 prill erdhi nga Fejsbuk, dhe nëpërmjet të Fejsbuk duhet të vije edhe kampanja për ndëshkimin e shkatërrimit të pronave të njerëzve dhe terrorizmin e njerëzve të qetë. Ajo çka ndodhi në Al Amhala është rrezik për çdokënd, por edhe për sigurinë nacionale Egjiptiane. Forcat politike veçanërisht e mbajnë përgjegjësinë e situatës e cila ka dalë nga duart pa mos mund të kontrollohej. Forcat e sigurisë gjithashtu duhet të akuzohen prej kur ishin brutal ndaj njerëzve pa diskriminime.

danah bojd në blogun Shift6 shkruan:

Djemtë palestinez u japin të dashurave të tyre telefona me qëllim që të ju mundësohet komunikimi me ata në mënyrë gjysmë-private, pa afërsi fizike e cila nuk është e lejuar. Në të njëjtën kohë, vajzat e dinë se prindërit e tyre nuk lejojnë që ata të kenë qasje në takime private me djem – ata mundohen shumë që ti fshehin celularët e tyre dhe përjetojnë shumë pasoja kur ata i zbulojnë. Përderisa djemtë i ofrojnë këta telefon si mjet për liri, ata shpesh vinë me çmim. Nga vajzat pritet që të shfrytëzojnë ata telefon vetëm për të biseduar me djemtë dhe të mos i shfrytëzojnë për raste të tjera. Në shkrim, Hixhazi-Omari dhe Ribak citojnë një vajzë e cila i tregon zhgënjimin e vet për këtë dhe thotë: “Nuk I ika burgut që përsëri të gjendem në burg tjetër”. Këta vajza krijojnë teknika magjepsëse për shfrytëzim të telefonave, fshehtësinë nga njerëzit dhe kërkim të kartelave për thirrje.

Pa dyshim, teknologjia celulare komunikuese në Lindjen e Mesme u mundësoj adoleshentëve të shmangin normat kulturore, duke u mundësuar qasje në kanale private komunikuese. Më tepër shembuj:

- Shkrimi i BBC për shfrytëzim të Blututhit në UAE (emiratet e bashkuara) për djemt të cilët publikisht u dërgojnë porosi private vajzave.
- Postime të mëhershme në GVO, hulumtimi i Adnan Garabisë për shfrytëzim të IM nga adoleshentë beduino-izraelit.

Prej marrëveshjes me Ministrinë e informacionit dhe teknologjive të komunikimit Tajlandez, vitin e kaluar, menaxhmenti i JuTub u dakordua të bllokoj çdo video klip të menduar për ofensivë të njerëzve tajlandez ose të atyre që nuk respektojnë ligjin tajlandez. Me fjalë të tjera, JuTub do të bëj censurimin nga vetë ata, dhe atëherë faqja nuk do të bllokohet përsëri nga ana e ministrisë.

Kur përdoruesit e Tajlandës do të tentojnë ti qasen linkut të shpallur, http://youtube.com/watch?v=70m1ncXQjXA , ata do të gjejnë këtë porosi:

Kjo video nuk është në dispozicion për shtetin tuaj.

Ai është klip kundërligjor lese maxheste, i cili përmban disa karikatura nga pamjet e e mbretit dhe flamurit tajlandez, himni mbretëror është luajtur si muzikë prapaskene, dhe në mes të këtyre pamjeve klipi kategorizon porositë vijuese në hijen e zezë mbi të verdhë.

Mbreti Bumibol Aduljadej është diktator.

Çdonjërin që flet kundër tij e dërgon në burg – prej 15 vitesh.

F**k mbreti i Tajlandës – fjala e lirë mbijeton gjatë!

Artikulli 112 nga kodi kriminal tajlandez, përcakton gjobitje për kundërvajtje lese maxheste prej 3-15 vite burgim.

origjina: Censurimi i kundërshtimit të lirë në Tajlandë

Fotografia nga Presidencia de la República del Ecuador dhe nën mbrotje të autorizuar

Ekuadori deri më tani vazhdimisht paraqiteshe në titujt kryesor në vitin 2008. Fillimisht, ranë reshje të mëdha të shiut dhe një pjesë e madhe e vendit u mbulua nga uji. Pastaj, diskutimi për sovranitetin nacional dhe fqinjit të tij, Kolumbinë , ishin tema të shpeshta në lajme. Në fund, shpallja se forcat revolucionare të armatosura të Kolumbisë (FRAK) kanë strehimore në vend, qeverinë e Ekuadorit e vuri në situatë të papërshtatshme [es]. Megjithatë, diçka që nuk u publikua në media, ndërsa gjithashtu ishte për tu brengosur, është pyetja për sigurinë dhe fshehtësitë e internetit, si dhe incidentet e deritanishme të hakerimit

Hakerimi i faqes së presidencës ndodhi në mes të shkurtit, ndërsa ishte kryer nga një haker i cili haptas talleshe [es] me sigurinë e sistemit qeveritar dhe garantonte se do të sulmoj edhe portale të tjera të mediave. Karlos Xhumbo [es], i cili punon në këtë profesion , sqaron se ky nuk është rasti i parë i llojit të këtillë në Ekuador dhe se problemet e kësaj natyre mund të zgjidhen:

Fácil de ubicar y detectar con prevención, el problema está en los responsables de las seguridades de estos espacios gubernamentales, deben saber qué hoy en día las verdaderas batallas se libran en el ciberespacio…. se tiene que aprovechar la reforma a la ambigua Ley de Seguridad Nacional que se debatirá en la Asamblea Constituyente, introduciendo nuevos artículos que conlleven a la protección de los recursos naturales y para la lucha contra el Ciberterrorismo, una amenaza creciente en América Latina debido al poco esfuerzo de los países en dedicar su esfuerzo en diseñar y planificar estrategias para contrarrestar estas amenazas latentes, mientras tanto, una cultura de Ciberseguridad puede convertirse en un elemento indispensable para el desarrollo de los pueblos con menor desarrollo.

Është lehtë të vendosësh dhe të identifikojnë me parandalim, problemi është te përgjegjësit e sigurisë së këtyre entiteteve qeverisëse, ata duhet të dinë se në kohët e sodit betejat e vërtetat realizohen në siber-hapësirat… Ata duhet ti shfrytëzojnë reformat e sjella me ligj, me të cilat përcillen rregulla të reja për mbrojtje të burimeve natyrore dhe luftë kundër siber-terrorizmit, i cili është në rritje të vazhdueshme në Amerikën Latine për shkak përpjekjeve të vogla të vendeve për dizajnim dhe planifikim strategjik për kundërshtim të këtyre sulmeve të fshehta. Në ndërkohë, kultura për siber-siguri mund të mbetet element i domosdoshëm në shpërndarjen e vendeve më të vogla.

Njerëzit dhe blogerët ishin të shqetësuar për këtë incident dhe Palulo [es] për kohën e vizitës së tij në Ekuadorin jugor u mundua të merr përgjigje teknike nga ekspertët e Universitetit Teknik nga Loja. Ai intervistoi dy profesionistë të cilët kishin njohuri të shkëlqyeshme të aplikacioneve ASP dhe hakerimit të ISS serverëve. Këta janë mendimet e Fausto Loja:

La servidores ISS pueden ser atacados por fallos en el sistema operativo utilizado para gestionarlo. En el caso de la página de la Presidencia se utiliza Windows, que no es tan seguro, y eso se manifiesta en la publicación de parches de seguridad (service packs) por parte de Microsoft; además “cuando los desarrollos no son hechos por quienes sepan de seguridad, pueden dejar muchas puertas abiertas”, y esto puede provocar que personas se introduzcan en las aplicaciones y hagan alteraciones,…

ISS serveri mund të sulmohet nga baget në sistemin operativ me të cilin udhëheq ai. Në këtë rast, faqja e presidentin shfrytëzon Windows, i cili nuk është shumë i mbrojtur, që është e shfaqur në publikimin e pjesës mbrojtëse (service packs) nga Microsoft, veç kësaj “çka nëse shpërndarja nuk bëhet nga ata të cilët i dinë faktet, siguria mund të len shumë dyer të hapura”, me çka mundësohet qasje te aplikacionet dhe kryen modifikime…

Disa nga këta kundërvajtje janë të zakonshme në Ekuador, por jo kur kompanitë e lejojnë hyrjen e të dhënave private. Kompani e madhe telefonike në vend lejoi që njerëzit të kenë qasje në informatat e ndjeshme për shfrytëzuesit e saj. La Bitakora de Kalu [es], paralajmëron:

Precisamente eso sucede ahora mismo con Pacifictel, uno de los operadores estatales de telefonía fija del Ecuador. Cualquiera está en capacidad de llegar a conocer no solamente el nombre, el número de cédula o la dirección de un abonado a partir de su número telefónico, sino incluso los números telefónicos a los cuales ha llamado, la duración de las llamadas y otros detalles más [..] Sin duda que para el propio abonado esta información le puede ser útil, pero Pacifictel debería crear un perfil con usuario y contraseña para que cada abonado pueda ingresar a un entorno donde se provea esta información, de lo contrario -tal como sucede ahora- todas tus llamadas -y las de tu vecino/a- efectuadas y recibidas pueden ser espiadas por cualquier persona que tenga un simple acceso a Internet.

Kjo ndodhi me Pacifiktel, një nga operatorët e vendit në Ekuador. Çdonjërit i është e lejuar që të shikoj jo vetëm emrin, numrin e letër njoftimit ose adresën e banimit për çdonjërin parapagues të caktuar të numrit të telefonit, por është i lejuar edhe shikimi i thirrjeve telefonike, kohëzgjatja e tyre dhe detaje të tjera [..] Sigurisht që për vet shfrytëzuesin kjo informatë mund të ishte e dobishme, por Pacifiktel duhet të krijoj profil përdorues për çdo parapagues që të ketë qasje deri te ajo informatë, dhe jo si në rastin e deritanishëm që çdonjëri me qasje të internetit të ketë qasje në thirrjet e juaja.

Mbretëresha Ranija rifillon pjesëmarrjen e saj në JuTub më këtë video ekskluzive.
Shikoni klipin për ta dëgjuar porosinë e saj dhe pastaj bashkangjituni në bisedë.

Porosia fillon me:

Në botë në të cilën është shumë e thjeshtë të lidhemi me njëri tjetrin, ne akoma qëndrojmë të mbyllur. Ekziston një botë e çuditshme në të cilën ne nuk mund të jetojmë për shkak të stereotipave. Për këtë arsye është shumë e rëndësishme ti bashkojmë forcat tona, bashkërisht të përpiqemi ti tejkalojmë ata keqkuptime. Vërtet jam e befasuar nga disa pyetje të cilat mi parashtruan për botën arabe dhe për Lindjen e Mesme. A i urrejnë të gjithë arabët amerikanët? A munden të punojnë gratë arabe? A ekzistojnë Jutuber në Jordani?

Sipas faqes personale të mbretëreshës Ranija:

Mbretëresha Ranija paraqiti faqe oficiale JuTub me porosi ekskluzive për dialogun kulturor të thyerjes së stereotipave. Faqen mund ta vizitoni në madhërinë e saj në: http://youtube.com/QueenRania.

Në video, mbretëresha Ranija dërgon thirrje te video blogerët ti dërgojnë disa nga ndodhitë e gabuara të cilat njerëzit i kanë për botën arabe. Ajo thotë:

Prej tani e deri më 12 gusht, e cila është ditë internacionale e rinisë, shpresoj se nga Jutuberët do të pranoj disa nga pyetjet dhe stereotipat e zakonshme të cilat ata i kanë dëgjuar për botën arabe, të cilat unë do të përpiqen ti thyej një nga një. Gjithashtu i kurajoj Jutuberët të më ndihmojnë dhe të dërgojnë ndonjë nga stereotipat, me të cilat unë do të mbështes aftësitë dhe kreativitetin tuaj që ta mbarojmë këtë proces.

Nasim Tatavnah është i shqetësuar për shkak të video blogerit të mbretëreshës dhe deklaron:

Si duket ka kaluar shumë kohë prej kur pyeta nëse mbretëresha Ranija është bloger. Para pak kohësh ajo bëri hapa përpara dhe u bë video bloger.

Ai më tej shton:

Kjo është një iniciativë shumë e mirë (dëshiroj që unë të isha kujtuar i pari) dhe paraqet një prej atyre veb projekteve 2.0 të cilat deri më tani asnjëherë nuk u bën në këtë nivel dhe në atë kontekst. Për çdo rast, komentet do të jenë edhe më interesante për tu lexuar, pa marr parasysh a do të jenë pozitive, negative ose ofenduese. Ajo është një botë e lirë dhe e krisun të cilën e quajmë Internet. Megjithatë, do të jetë interesante të shikohet si do të zhvillohen përgjigjet. Mbajeni në mend, kjo është për stereotipat arabe, ndërsa arabët dallojnë për nga kultura, politika, ekonomia, por bile edhe standardet religjioze; përgjigja e këtyre pyetjeve nga mbretëresha e Jordanit mund të jetë e rëndë. Detyrë tjetër e rëndë mund të jetë manovrimi nëpërmjet pyetjeve religjioze të cilat do të parashtrohen, detyrë për të cilën mendoj që mbretëresha nuk duhet ta fillon për shkak të keqkuptimeve të kohëve të fundit.

Megjithatë, pyes a do të jetë kjo paraqitja e vetme ose do ta shikojmë më shpesh mbretëreshën duke bloguar video në JuTub. Pyes nëse edhe mbreti Abdullah do ti ndjek hapat e saj, edhe megjithëse mendoj se ajo do të ishte një ide e keqe nga arsye të parapara.

Hnobeizah, i cili lidh deri te videoja, la porosi të thjeshtë. Ai thotë:

Mbretëresha Ranija e rifillon pjesëmarrjen e saj në JuTub me këtë video ekskluzive. Të marrim pjesë!

Bashkatdhetari Hani Obaid e komenton postimin, duke thënë:

Në momentin e parë mendova që kjo është një lloj shakaje si profili i fejsbuk që ishte i krijuar për familjen mbretërore, por pastaj e shikova videon dhe isha i befasuar pozitivisht. Kjo është e jashtëzakonshme.

Deri më tani faqja ka grumbulluar 72 komente.

Shoqëria informatike e Trinidadid dhe Tobagos postoi një përmbledhje të hollësishme të rrëfimeve të mediave për ngjarjen, dhe siç pritej, Blogu extra sekret i Basdeo Pandajit (The Extra Secret Blog of Basdeo Panday), i cili u krijua gjatë zgjedhjeve të përgjithshme që u mbajtën në Trinidad dhe Tobago si përgjijge ndaj këtij blogu të popullarizuar, shpejt mbrojti “veten”:

Shpresoj të gjithë të shihni se çka përjetoj për ju. Kalova një përvojë të hidhur në Parlament. PNM e skenoi këtë që të më bëjë të keq. Beri Sinanan i pari e ndëshkoi Gari Hantin për përdorimin e laptopit. Qëllimi ishte të bënin të dukej se askush nuk mund të përdorë laptopin, kështu që kur unë u lidha në internet ata donin të ma punonin ashtu siç ia punoi Akoni Dejna Alejnes në Zen kur ajo doli për “akullore”.

Në postimin e tij javor Notes from Port of Spain raportoi se:

Shtëpia e Përfaqësuesve u shkri kur lideri i opozitës u suspendua sepse përdori laptopin, me të cilin qeveria e kishte pajisur. Si rezultat, debati parlamentar për çmimet e ushqimit që ishin rritur për 19 % vitin e kaluar, u anulua.

KnowProSE.com për këtë aferë thotë:

Kjo, miq, duket më shumë si garë “kush mund të urinojë më larg” dhe sigurisht është shembulli më i mirë se si qeveria e Trinidadit dhe Tobagos thjeshtë s'funksionon. Ku duhet të jetë fokusi për çështjet aktuale, ndonëse kjo papritmas u bë laptopi i Pandajit. Teknologjia, edhe pse e dobishme , ka vendin e saj - tribuna qendrore e Pandajit nuk e bën rastin e Pandajit shumë më të mirë. Çka bënte ai në laptop që ishte aq e rëndësishme? A punonte në ndonjë problem krimi? Merrej me çështjen e zgjedhjeve lokale? A u diskutua kjo politikë me Folësin?

…derisa e gjithë kjo e la Caribbean Free Radio të ndjehet “tmerrësisht konfuz” - aq shumë sa që krijoi një olajn poll ta ndihmojë të kuptojë këtë incident.

Blogeri i javës i sotëm veçon edhe një zë global atë të – Abdulrahman Varsame, i cili rrit reagimet e blogerëve somalez në Global Voices Online. Somalezi i lindur në Arabinë Saudite, është shkolluar në Egjipt dhe Australi, aktualisht punon për Al Xhezira në Doha, Katar, si analist i madh në Media, Varsame ndan mendimet e tij në lidhje me blogimin në shtetin e tij dhe në vendet tjera arabe.

Varsame, i cili ka diplomuar në Universitetin e Monash në Australi në Sistemet informatike, në blogun e tij personal përqendrohet në politik.

Blogu im është kryesisht me komente nga politika, gazetaria dhe kultura, por padyshim politika zen pjesën më të madhe. Më së shumti jam përqendruar në të qenit Arab ose Afrikan. Jam ngacmuar kur kam parë të ri Arab dhe Afrikan në përdorim të web-eve – midis mënyrave tjera – të shpie për rreth ndryshimeve pozitive: Blogerat nga Egjipti vënë në dukje torturën policore ose blogerat nga Kenia bashkërisht ngacmojnë luftimin fisnor dhe krijojnë projekt si Ushahidi.com për të ju ndihmuar atyre që u nevojitet ndihma. Në mungesë të kohës u mërzita, dua që të shkruaj më tepër, por nuk ndjehem kompetent për të ju marr kohë. Ko-blogeri im Hana Ali, me inteligjencën e saj bën tick blogun me komentet nga politika dhe Afrika, thotë ai.

Për Varsame, edhe pse rolet në mes blogerëve dhe gazetarëve janë të ndryshëm, ata kanë gjithashtu edhe pika të përbashkëta.

Blogu është thjeshtë një vegël, pra gazetari mund të jetë bloger dhe po ashtu mund të jetë edhe mjek. Blogu është më i afërt me aktivizimin se sa me gazetarinë, por blogerat ndonjëherë bëjnë gazetarinë (p.sh. blogerat prej Myanmar, Egjipt dhe Irak ideologjojnë akte të gazetarisë). Por, ai sqaron se gjithashtu ka edhe gazetarë të cilët blogojnë, si Andru Hevens.

Në mënyrë relative i porsaardhuri i GVO, Varsame shpreson të jetë në gjendje të plotësoj se për çka shkruajnë blogerat e Somalisë dhe mundësisht të inkurajojë shumicën nga ata në blog.

Somalisë, deri më tani, janë në gjuhën angleze dhe janë shkruar nga të rinjtë somalez në Amerikën Veriore, Mbretërinë e bashkuar, në Lindjen e Mesme dhe Afrikë. Forumet dhe dhomat e chat-it janë ende të mëdha, por siç blogimi ngjitet në ta, do të ketë më shumë bloge Somaleze të shkruara në gjuhën somali.

Krahas blogimit, Varsami një pjesë të madhe të kohës së lirë të tij ia përkushton leximit.

Gjithashtu mua më pëlqen të fotografoj, kështu që e bëj atë sa herë që duart e mija i përshtaten kamerës (planifikoj të blej kamerë pro në të ardhmen e afërt). Shoqërohem dhe pi çaj (të paktën 5 në ditë) është hobi një tjetër i imi.

Babai i një djalit 5 muajsh, Ibrahim, gjithashtu është në druajtje për pamjaftueshmërinë e avantazhit të leximit midis disa bashkatdhetarëve të tij Arab dhe përgjegjësisë së sistemit për të.

Duke kaluar nëpër shkollat Arabe dhe të shprehurit ndaj studentëve dhe mësimdhënësve atje, mendoj që sistemi i shkollimit është kryesisht përgjegjësi në mungesë të avantazhit të leximit të librave (njerëzit lexojnë gazeta). Ka pak libra të publikuara në botën Arabe (veç Iranit), është një pakicë librarish ose programeve nacionale të inkurajojnë leximin prej moshave të vogla. Nuk kishte librari publike të përshtatshme në Kajro kur unë jetoja atje, dhe është e njëjta këtu në Katar (megjithëse ata kanë ndërtuar një tani). Është krizë dhe fatkeqësisht asnjëri nuk bën asgjë për këtë, - ka theksuar ai.

Dhe a kanë ndërtuar Arabët shumicën e teknologjisë online?

Disa po e disa jo. Nuk mendoj që çdonjëri e kupton dinamikën e deritanishme. Blogerat e Irakut si Riverbend dhe Healing Irak kan bërë faqe të lajmeve online shumë të mira si Morocco’s Hespress janë shumë të suksesshëm. Forumet dhe dhomat e chat-it janë ende të mëdha. Sistemi qeverisës, institucionet publike dhe kompanitë janë shumë pas: shumica e web faqeve të tyre janë jashtë datës dhe kanë informata të pakta për diçka. Ata pretendojnë se njerëzit nuk do të shikojnë në ta, - thuhet në blog, i cili është rrjedhshëm në Somali, ne gjuhën Arabe dhe angleze dhe ka pakës edhe në gjuhën kineze (Mandarin) dhe Farsi nën brezin e tij.

Vijojnë citati dhe linku i intervistë me Garabija:

“Struktura fisnore është shumë e fortë, djalë adoleshent i moshës 18 vjeçare, vazhdimit kujdeset për fisin dhe bashkinë”. Thotë Garabija. “Beduinët, zakonisht janë të izoluar dhe të hequr nga pjesa tjetër izraelite, nga pjesa e sektorit arab, ndërsa më së shumti jetojnë në veri dhe me larg nga Arabët e vendeve tjera. Me dhomat për biseda (chat rooms) u hapën shumë mundësi.”

Interneti bëri ndryshim të madh në jetën e vajzave të reja. “në shoqërinë beduine ekziston ndarje e fortë e gjinive dhe për këtë arsye dhomat për biseda janë vend ii vetëm ku ata mund të bisedojnë me gjininë e kundërt,” thotë Garabija, “kjo është kryesisht e rëndësishme për vajzat, për shkak se shoqëria e tyre është shumë e vogël, ndërsa liria e tyre për lëvizje është shumë e kufizuar. Jo çdonjëra nga ata mund ta lëshon bashkinë e prindërve. Për dallim nga djemtë, vajzave nuk u lejohet vizitë qytetit pas mbarimit të orëve ose vizitë shoqërisë. Në këtë pikëpamje, teknologjia është shumë e rëndësishme.

Në shoqërinë tonë, vajzat patjetër të sillen të ndershme, për shkak se më e rëndësishme për një vajzë në këtë shoqëri është reputacioni i saj,” thotë A., njëra nga vajzat e intervistuara për hulumtim. “Në shoqërinë beduine është e ndaluar të bisedohet më djal, ti dërgohet letër dhe të dashurohesh në të…por, në dhomat për biseda askush nuk e din nëse ti flet me djalë. Ata mendojnë që je e mirë, vajzë e ndershme dhe ajo është gjëja më e rëndësishme. U shkruan njerëzve kur asnjëri nuk shikon, por në jetën reale sjellja jote është në vështrim.”

Dhomat për biseda u lejojnë të ju shmangen traditave dhe zakoneve, dhe me atë të fitojnë rregulla të ashpra të shoqërisë tradicionale, parësore ndarje e gjinive dhe ndalesat e ashpra të cilat u përkushtohen femrave.
”ekziston liri shumë më e madhe në chat room,” thotë Garabija. “Në familje nuk është e zakonshme të flitet për të gjitha temat, veçanërisht kur fëmijët janë adoleshent. Në dhomat e bisedave mund të flasësh për çfarëdo qoftë, nëse gjen edhe ndonjë tjetër të interesuar për temën e njëjtë.