Të gjithë janë të interesuar të marrën informatë për këtë tregim. Tojvar thotë se Hasani është njeriu më i popullarizuar në Taxhikistan [tj]:

Çdo ditë me mijëra njerëz këkrojnë risi për atë dhe e diskutojnë vrasjen e tij të mundshme. Disa media kanë shkrime të gatshme me mendime të kundërta dhe skenare të ndryshme, duke i numëruar ditët kur thashethemet do të jenë të vërteta apo gënjeshtra.

Ian te Përtej Lumit e lidh tregimin e Hasanit me biznesin e tij, me pjesën më fitimprurëse nga ai Talko, nxehtësia për aluminiumi:

RFE/RL citon disa të punësuar lojal të cilët thonë se e kanë parë “para gjysëm ore” dhe se “faleminderit Zotit, ai është në gjendje të mirë”. Megjithatë, nuk ekziston shenjë publike e tij dhe ai nuk e shoqëronte Rahmonin në Kazakistan, dhe nuk ishte pjesëmarrës as në paradën në Ditën e Fitimit për herë të parë këtë vit.

Në postimin tjetër Ian vazhdon ta ndjek këtë tregim me përthime të fragmenteve nga postimi në gjuhën taxhikistanase nga Andesha dhe tenton të tregoj ndonjë bisedë që mund të ndodhë në tavolinat e kuzhinave nëpër Taxhikistan:

Nuk besoj në këta tregime, po kam disa pyetje. Pse Rahmon për herë të parë në historinë e shtetit tonë të pavarur nuk morri pjesë në manifestimin e 9 majit. Pse Hasan Sadolloev nuk udhëtoi në Kazakistan me Rahmonin? Pse shteti nuk tenton ti përgënjeshtroj thashethemet me tregimin e trupit të shëndoshë të Sadulloevit te njerëzit?”

Srasov, gazetarë nga Kazakistani në blogun e tij lajmëron [ru] se lajmet për vrasjen e mundshme të Hasanit mund të jenë të “mashtrim” për ta diskredituar vizitën e Rahmonit në Kazakistan.

U binda në ambasadën e Taxhikistanit [në Kazakistan] se informata është mashtrim, e shpërndarë në internet nga ana e “armiqëve të presidentit” me qëllim që ta rrëzojnë reputacionin e tij. Më thanë se nuk ka asnjë lidhje me realitetin.

Gjithashtu, njueurasia thotë se me siguri është “gënjeshtër” me qëllim që të destabilizohet gjendja politike në vend. Autori nuk ka dëshmi të vërteta, por bazohet në biseda të cilat a ii ka pasur me shokët dhe kolegët e tij.

Shpresoj që Hasani është gjallë, për shkak se vdekja e një njeriu të atillë nuk do mbetet pa pasoja. Mendoj që kjo informatë ishte shpërndarë kundra informatës për Talko dhe pagesat legale për gjykim, me qëllim që të destabilizohet gjendja politike në vend. Për arsye se Hasani është njëri ndër aktorët kryesor të këtij procesi, tregimi për vdekjen e tij do të jetë një akselator i shkëlqyer në destabilizmin politik.

Nëse thashethemet mbeten gënjeshtra, atëherë ajo do të jetë “gënjeshtra më e mirë e vitit”, e dalë nga të gjitha mediat në Taxhikistan.

Apelimi i prefektit ishte përgjigje e fjalimit të fundit të presidentit Ramon në parlament. Ai e paraqiti rëndësinë e hidrocentralit Rogun si vlerë për pavarësinë e shtetit në furnizim të energjisë elektrike. Kurshed citon [rus] presidentin:

“Këtu unë e shfrytëzojë mundësinë ti drejtohem çdo qytetari të vendit i cili e donë vendlindjen e tij – dhe veçanërisht të punëtorët profesionist të ndërtimit dhe inxhinierët – të marrin pjesë aktivisht në ndërtim dhe të kontribuojnë në sistemin elektrik të pavarur në vend”.

Njerëzit shpresojnë se kjo nuk do të shndërrohet në kampanjën “vullnetarë – të detyrueshëm”. Megjithatë, pa befasi, të gjithë anëtarët e parlamentit dhe ata që punojnë në zyrat e prefektit tani më janë tërhequr nga rrogat e tyre për të kontribuar për Rogun.

Kjo nxit një pyetje të sinqertë: Si do të jetojnë këta njerëz dhe si do ti ushqejnë familjet e tyre në muajin e ardhshëm? Korrupsion, me siguri kjo është përgjigja. Rroga mesatare mujore nuk kalon mbi 50 dollarë amerikan – dhe ashtu nuk është punë e madhe të humbet një rrogë port ë mbahet vend ii punës, e cila mund të ju sjell disa herë më shumë para. Ndoshta, niveli i korrupsionit do të rritet në muajt vijues.

Korshid Bakshajesh mendon se të gjitha organizatat tjera qeveritare do ta ndjekin këtë shembull:

Mbikëqyrësit llogaritin se Dushanbe bëri këtë drejtim duke pasur parasysh krizat [energjetike] të viti të kaluar të cilat akoma janë të freskëta në kujtesën e njerëzve dhe mund të provokojnë pjesëmarrje aktive të tyre. Përpos kësaj, me 60% të kombësisë që jeton në varfëri, optimizmi i qeverisë mund të ballafaqohet me mosarritje të entuziazmi tek masat.

Korshid, gjithashtu jep një fakt interesant:

Ky nuk është drejtim i parë i qeverisë tek kombësitë për kërkesë të mjeteve për qëllime bamirësie. Në vitet e 90-ta shumë qytetarë në Taxhikistan morën pjesë në Sangtuda – 1 ndërtimi i branës, por figurat e betonit nuk u gjetën asnjëherë. 75% e ndërtimit tani financohet nga monopoli Rus RAO-UES.

Vetëm të kujtoj – ndërtimi i Sangtudës-1 akoma nuk ka mbaruar. Vetëm një turbinë ishte në përdorim këtë dimër, përderisa të tjerat pritet të lëshohen kah fundi i këtij viti.

Darvish është ironik përreth iniciativës së prefektit dhe thotë se do të ishte më mirë qeveria të flijon para nga llogaritë e tyre bankare se sat u lutet për 10 milionë dollarë amerikan njerëzve të varfër. Megjithatë, ai frikësohet se njerëzit nuk do të thonë “jo”:

Njerëzit e Taxhikistanit janë shumë të disponuar shoqërisht; ata asnjëherë nuk thonë “jo” nëse dikush u kërkon diçka. Taxhikistani është parajsë për ata që kërkojnë mëshirë. Sit a mbyllin derën kësaj here?

Nëse je njeri i pasur që jeton në Taxhikistan, ajo do të thotë se ose jeni (1) zyrtarë qeveritar, (2) zyrtarë qeveritar i mëhershëm, (3) biznesmen i cili u shmanget tatimeve, (4) yllë i estradës, ose (5) kontrabandist – droge. Nëse nuk je zyrtarë qeveritar, por je i pasur do me thënë se ke “krisha” (“shpinë”, gjegjësisht mbrojtje nga ndonjë zyrtarë qeveritarë).

Raporti tregon – kurse ajo është relativisht e saktë – se edhe për tub ë yll i popullarizuar i estradës duhet të kesh përkrahje jo zyrtare nga ndonjë anëtarë i qeverisë. Në një shkresë tjetër Euroazia e re diskuton për biznesin në Taxhikistan:

“Krisha” jote mund të jetë kriminel, zyrtarë i lartë i qeverisë, veçanërisht në agjensionin e zbatimit të ligjit ose udhëheqës ushtarak. Më mirë është të kesh “krisha” nga agjensioni i zbatimit të ligjit ose nga qeveria sepse kriminelët dhe komandantët e mëparshëm ushtarak tani më nuk janë me ndikim aq të madh në Taxhikistan [tani].

Tojvar jep mendim [taj] për “listën e taxhikistanëve më të pasur”:

Përfaqësuesit qeveritar në Taxhikistan asnjëherë nuk e zbulojnë pasurinë e tyre dhe deklarojnë se jetojnë nga rroga e tyre zyrtare mujore – 200 dollarë – edhe pse kjo nuk është e mjaftueshme në kryeqytet. Pyetja ime: Pse ata të kenë aq pasuri, ndërsa unë të jem emigrant me punë më Rusi?

Të jemi të sinqertë, duhet të pranohet se ata që tani për tani kënaqen me fitimet, i ndjek rrezik i vazhdueshëm për ta humbur biznesin me çdo ndryshim të mundshëm të ndarjes së pronave midis elitave; pa marr parasysh se sa ndikim ka mbrojtësi yt në strukturat qeveritare, mund ta humbasësh edhe imunitetin edhe pronën. Javën e kaluar, njëri nga biznesmenët më të zhvilluar në Taxhikistan – Maruf Orifov ishte i dënuar nga gjykata e lartë me 8,5 vjet burgim dhe iu konfiskua prona për shkak të mitos dhe shmangies së tatimit. Ai ishte pronar më i madh i zinxhirit të shitjes me pakicë “Orima” në Dushanbe.

Xhon Musara në Taxhikistan zhurnal përshkruan eksperiencën e tij të tregtisë në Orima, derisa Ravshan mendon [rus] se vendimi i gjykatës së lartë ishte shumë i ashpër dhe do të ndikon në mënyrë negative në klimën e investimit në vend. Në çdo rast, shumica në Taxhikistan dyshojnë se ky gjykim nuk është asgjë tjetër përveç një sulmi me qëllim që të merret ndonjë biznes i huaj i fitimshëm. Taxhekonomi e ndanë [rus] këtë opinion dhe elaboron:

Intriga kryesore këtu është – kush do ta privatizon Orimën? Sa me të vërtetë procesi ishte i montuar me qëllim që të merret zinxhiri “Orima”, pronari i ardhshëm (ose mbrojtësi i tij) mund të llogaritet si truri i këtij procesi të montuar. Përderisa procesi me të vërtet është i montuar, kush do të kishte aq shumë fuqi dhe mjete për manipulim të organeve për zbatim të ligjit?

Aisha thotë është kohë e mire sepse “taxhikët kanë marrë fuqi pas këtij dimri të ashpër”:

Në gjuhën taxhike Nevruz do të thotë “ditë e re” dhe 21 marsi është gjithashtu si mbrëmja e Vitit të Ri. Këtë vit, presidenti erdhi në Khujand dhe gjithë njerëzit po ecnin rrugëve dhe nëpër parqe, lundronin me anije në lum, hanin akullore dhe shikon aktorët e rrugëve. Gratë kishin veshur fustanet e tyre prej mëndafshi, ndërsa shokët dhe familjet u mblodhën dh bënë sumanak (hashure) – ëmbëlsirë e bërë prej gruri.

Gjashtë ditët e fundit lajmet eTxhikit emitonin vetëm për festimin e Nevruzit nga ana e zyrtarëve të lartë në pjesë të ndryshme të shtetit. Tojvari komenton se është e neveritshme të shohësh një fytyrë të njëjtë në TV tërë kohën [tj]:

Nëse ndonjë i huaj shikon Nevruzin në televizioni Taxhik, do të mendonte ose se është ditëlindja e presidentit ose kampanja e tij parazgjedhore.

Sivjet gjithë manifestimet kryesore u mbajtën në Khujand, në sheshin kryesor afër ndërtesës së qeverisë, ku mbaheshin shfaqe teatrale nga më tepër se njëmijë njerëz – duke përfshirë edhe fëmijët – ku ishte i pranishëm kryetari. Ravshani në neweurasia pyetet pse kemi kaq manifestime të mëdha, nëse janë të ndaluara me ligj, që u prezantua nga kryetari në detyrë.[ru]:

Vitin e kaluar, u vendos rregullorja e re e cila kufizon manifestimet e tepërta në Taxhikistan. Tani, një vit më pas, u harxhuan shumë para për një manifestim të Nevruzit. Sa janë shpenzimet për gjithë ato kostume dhe zbukurime? Sa të holla u harxhuan për qeveritarët që të shkojnë prej Dushanbe deri në Khujand? Pse kemi mjaft të holla të organizojmë këso lloje ngjarjesh dhe nuk kemi të holla që të blejmë ushqim e t’ua japim te varfërve?

Taxhikstanveb thekson deklaratën kontradiktore që dha presidenti Rahmon. Në fjalimin e tij për Tajik intelligentsia për festën e Nevruzit, Rahmoni kritikoi mediat Taxhike për reagimin me vonesë për ngjarjet që ndodhin në shtet:

Sa herë që ndodh diçka në shtetin tonë, njerëzit informohen për atë nga agjencionet Ruse dhe vetëm atëherë mediat tona japin lajmet,”thotë presidenti”. Si rezultat, situata shpesh keqkuptohet, dhe kështu që dalin në shesh lajme të ekzagjeruar, false, shpifëse….

Për ta zgjidhur këtë problem, ai urdhëroi të themelohet një kanal lajmesh që në mënyrë operative të informojë popullin për ngjarjet në vend dhe jashtë.

Në të njëjtën kohë Rahmoni shfaqi mbështetjen e tij implicite për censurën shtetërore, duke nënvizuar nevojën për të vonuar botimin e ndonjë material i cili do të fyente dinjitetin, në veçanti, të zyrtarëve, ose nxitë konflikte, regjionalizëm dhe ekstremizëm. Ai gjithashtu kërkoi nga gazetarët të përmbahen ndaj përhapjes së “mosbesimit dhe pesimizmit. Dëshira presidenciale mund të interpretohet në censurë të rreptë dhe presionit të mëtejmë të mediave nga autoritetet. Çdo mund për të kundërshtuar pikëpamjen zyrtare mund të etiketohet si “destabilizuese” nga të nënshtruarit e Rahmonit..

Është dëm që një festë e shenjtë si Nevruzi të përdoret për t’ua larë sytë qytetarëve dhe më pas kufizon lirinë e mediave.